benvenuto su Castell'Alfero.net
Scopri Castell'Alfero > PERSONAGGI > Luciano Ravizza

╦l mercÓ di cocat 15/7/2006

Costa a l’é nan na listeuria da conteji a-j bardòt, costa l’é stòria ’d fatiga dël nòstri nòni, di nòcc pari e mari.
A l’é nan na ròba capitaja mila agn fá, ma sòn ròbi che ’s vivivo ’ncora ’nt ij nòcc pais sinquant’agn fá.
L’alevamant di bigat ant l’Astesàn a l’é chitaja pan-a dòp a uara dël 45, pirché an zì agn j’era rivaji còn j’American ëdcò ’l ròbi faci còn a stòfa sintetica, che a costava pòch, pirché l’era facia da na sostansa che a coj tanp a costava pròpi niente.
Da si agn a seda a l’era ’mnija cara mè l’òr e ’l motiv a l’era che për oteni coj quatr etto ëd fil necessari për fé na camisëtta a j’andava nan meno ’d santesinquanta ori ’d travaj.
E ’nlora cominsoma a conté sa stòria. Ij nòcc vegg an vers a metà d’avrì ’ndavo a n’Ast a caté n’onsa da smans, peu ’l vintesingh d’avrì, a l’ha matèn s’atniva ’n tuti ’l gesi na fonsiòn particolar.
A benedissiòn di bigat, vanda ’l dòni portavo col’ onsa da smans a fé benedì, pirché ’s diva; “San March al fá s-ciòdi ban ij bigat”.
Tornaji a ca, col’onsa ’mniva dividija ’n tre ò quatr part precisi, a second vari dòni j’era an za famija.
Peu ògni dòna a piava na part ëd cola smans e la bitava ’nt’in sacàt ëd taila facc a sacòcia ch’a l’era pù ò meno gròss mè ’n fassolat e, ch’a l’ava na part che ’s duartava e na frisa për podej-lio alié ’l còl.
Si dòni a coavo sa smans për eut di an sù stòmi, fin-a a quand da col sacàt a-j sortiva i prim bigat.
Nà vòta ch’a j’ero s-ciodì a-j bitavo ’nt o siass da farin-a e për na sman-a ’ndavo a sboré ’l primi feuji noëli di mor.
Si feuji che vantava ceuji sucì, vantava ’dcò s-ciancheji fin-i fin-i pirché ’l bigat ël podiisa rosieji sansa sgariéna tant.
Për ògni siass vantava che a-j na fiisa traij chilo a o di, e qué ’ncominsi a capì vari travaj o dava, e ’s bigat a l’è pan-a s-ciodì.
Passaji si prim eut di ’d vita, coj bigat amnivo voidá ’nsima a dël steuri faci còn canat atnì ansema da sars antersià, si steuri normalmant ant ël cassin-i di nòcc pais a j’ero sistemaji ’nt ël stansii da lecc, pirché ’l bigat a l’era tant dlicá e, vantava quindi bitelo ’nt in pòst vanda ’l fiisa possibol controlé a temperatura.
Ma da ’s momant vantava ceuji ’dcò pì tanta feuja, d’as momant j’ero ’dcò ij bardòt che andavo a sboré ’ns ij mor.
J’avo dël gerli e di sach facc a pòsta per is travaj che o dirava ’dpù ’d vint di.
Ma vantava ’dcò tniji polid, gavé a feuja do di prima, e j’escremànt për nan che a piaiso ’l beuji, sednò ij bigat podivo meuri.
A vita di bigat a l’é nan tant longa, da quand al ven quá a quand al torna farfala a-j passa sessanta di, ma për avaj ij cocat a-j basta trantesingh di.
Si trantesingh di però a sòn facc da tanti ori che vantava dediché a sa coltura che, quand a l’é finì a j’oma in chijcòs che a l’é ’nconan finì, ma a-j và ancora altretante ori ’d travaj për avaj peu col fil ad seda.
Ma ’rtornanda a l’alevamant e a coj trantesingh di, a j’é d’arcordé che ’l bigat ant a sò vita o dreum anmach singh di e, si dromiji a capito quand chial al cambia a pel. J’ej da teni presant che ’l bigat an tranta di a l’aumanta tranta vòti come dimensiòn e ban eutmila vòti come pais.
A l’é për is motiv che chial o dreum, për muté e cambié pel, ël primi tre dormiji a diro vintequatr ori l’ultima na dreum quaranteut.
Pròpi da sá quarta dormija dël bigat a j’é naji col proverbi ch’o dis; “Dreumi dla quarta”.
Vers ël trantesim di ’d vita dël bigat, vantava pronteji “ël bòsch” che ’l voriva dì che vantava biteji dël rami bitaji ’n manera che chial al podiisa monté sù për saressi ’nt’ël cocat.
Vantava d’as momant controlé che tutt al procediisa ’nt’ël vars giust, che ij bigat ch’a montavo ’l bòsch a j’aiso a bava e che ’s saraiso’nt’ël cocat.
Na vòta che ij cocat a fiiso facc scoteji, scrulandii ch’a fiiso pront, coji-ji e porteji ’nt ël forn për fé meuri ’l bigat, sed-nò ’l bigat al podiva foré ’l cocat.
As chiva ’nlora tucc si cocat che ’mnivo bitá ’ndan a di sestòn facc còn o sars splà e bojì për nan che ’l maciaisa ij cocat.
S’andava a ficié a bigatera për serni i cocat bòn e dividiji da ij marsògn o da coj forà, is travaj o mniva facc ant a neucc prima do di che a-j passava; “ël bigaté” ch’a l’era o negossiant di cocat.
Còn is travaj l’era finija a bigatà, l’era ’ncomansaja a metà avrì e adess che a l’é finija a l’é beli ora d’andé a meji ’l gràn.
Mich j’oma vist cost l’era o travaj dël dòni e di bardòt, e për is motiv loch che ’s vadagnava a l’era për ël dòni, che a laisavo si pòich sòld për catessi ’n cotèn ëd sètën, o pora n’atress për a chisin-a.
Ma prima ’d finì sá stòria a veuji divi che còn ij bigat j’é ’mniji mai gnun sgnor, mantri ’nveci a j’é ’mniji di sgnor tra coj che ficcavo ’l pianti ’d mor për sboreji a feuja.
Ant’ël mila neuvsant e vint për ficié për tranta di na pianta ’d mor, j’andava a blëssa ’d sessanta liri, e dël pianti për podaj alvé na bigatà da n’onsa a-j n’andava nan meno ’d des.
Ant na bigatà a j’era ban sinquantamila bigat e ògnidèn ant a sò vita ’l mangiava nan meno ’d 30 gramma ’d feuja.
Tant che për mantniji tucc a-j serviva da ij set a j’eut quintaj ’d feuja, tuta coji-ja a man, e sciancaja còn l’ongi.
Ma al bigat a j’é natr proverbi che o diva; “Chi o sapa ’l baiv eva, chi ’l fira ’l baiv ven!”, cost proverbi ’l voriva dì che chi otniva i bigat al baiviva eva, mantri chi ij cocàt ël firava ’s fava sgnor!
E për is motiv ij nòcc vegg a j’han lassà pardi ’s travai, che se l’andava ban riusivo a vadagné dosànt liri, ma se për cas a l’andava a mal as mangiavo a cassin-a !!!

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

testo di Luciano Ravizza



Questo articolo proviene da Castell'Alfero.net
http://www.castellalfero.net/public/x

l'URL di questo articolo e':
http://www.castellalfero.net/public/x/modules/mysections/article.php?lid=196